Kibera - Nairobi


The flying toilets

Geen sanitair en
een zak met shit.

Wat doe je ermee ?

Vlak naast Nairobi ligt de sloppenwijk Kibera, waar de bewoners erg dicht op elkaar wonen, in geïmproviseerde hutjes van leem en bij elkaar geraapte stukken golfplaat. Samen met journalist Martijn Tambour en in opdracht van de Nederlandse hulporganisatie Simavi reisde ik naar dit gebied om foto-portretten te maken van plaatselijke moeders, die zich inzetten voor de sanitair-problematiek. Op de eerste dag hoorden we de term ‘Flying toilets’; refererend aan de manier waarop inwoners zich ontdoen van de plastic zak, waar ze hun behoefte in hebben gedaan; Deze wordt soms over het lage dak gegooid en komt meestal neer op de straat ernaast.

De volgende dag ontmoetten we Camilla, enthousiast en uit Zweden. Zij leidde het project waarmee het sanitaire probleem deels zou worden teruggedrongen. Immers, zonder riolering en met meer dan 100.000 mensen dicht op elkaar, kan je wachten op een uitbraak van besmettelijke ziektes.

Overleggen met de locals

Het idee: middels een handig bedacht ontwerp alles verzamelen in een makkelijk schoon te maken emmer, om het uiteindelijk weer te kunnen gebruiken als bemesting op het land.
Hoewel niemand tijdens zijn wandeling een ‘flying toilet’ wil tegenkomen, bleek er onder de bewoners in eerste instantie slechts gematigd enthousiasme te zijn. Vooral de moeders beseften dat deze aanpak niet alleen handig was, maar vooral ook noodzakelijk.

eenvoudig en doeltreffend

Om meer bewoners te bereiken werden kleine bijeenkomsten georganiseerd, geleid door de  plaatselijke moeders. Logischerwijs werkt het enthousiasme van een local beter dan een boodschap van een buitenstaander. Tijdens de bijeenkomsten werd het belang van hygiëne en het voorkomen van ziektes benadrukt en de ‘PeePoo’- methode toegelicht; De groene toilet-emmer met daarin de afbreekbare plastic zak. Daarnaast wordt er veel voorlichting gedaan op scholen. De kinderen in de klassen zagen er opvallend verzorgd uit;  Netjes gekleed en schoon. Kinderen hebben hier duidelijk de toekomst.

Enthousiaste moeders

Een groep mensen enthousiast maken is een kunst op zich en ik had bewondering voor de inzet van de moeders die het podium namen, temeer omdat in het begin de interesse niet bij alle aanwezigen even groot was. Wel veel enthousiasme las ik op de gezichten toen er frisdrank werd uitgedeeld.

printjes na de eerste dag

In 3 dagen deden we 12 portretsessie’s op verschillende lokatie’s. Mijn insteek was de moeders in het zonnetje te zetten, alsof ze door de burgemeester van Kibera geëerd werden. Daarom fotografeerde ik ze grotendeels vanaf een laag standpunt: Tegen een held hoor je immers op te kijken.
Het reklameburo van Simavi zou uiteindelijk iets anders gaan doen en koos uit de serie’s voor een indringend, bijna intimiderend portret. Telkens als ik die advertentie zag, moest ik denken aan het verhaal over de put.

Mijn eigen keus was dus anders geweest en ik vind het leuk deze hier te laten zien: soms verlegen lachende moeders, die zich als enigen inzetten, zich over hun schaamte heenzetten om het voortouw te nemen en daardoor werkelijk veel betekenden voor Kibera. Natuurlijk dankzij de steun van Simavi.
Meehelpen met Simavi ? Een kleine donatie kan al veel doen

Simavi gaf mij opdracht portretten te maken van de moeders, wiens inzet een flinke ramp wist te voorkomen. Kregen ze enige credit hiervoor van de andere bewoners van Kibera ? Waarschijnlijk niet. De portretten moest ik van dichtbij nemen en ze zouden gebruikt worden voor advertentie’s, in een vooraf, door het reklameburo gemaakt format. Op deze manier werden ze toch in het zonnetje gezet. Helden zijn het.

Wonen in Kibera is niet zonder dagelijks gevaar. De machine-geweren die onze bewakers droegen, waren daar een bewijs van.

elke dag bewakers

Terwijl de interviews afgenomen werden, maakte ik af en toe een praatje met de bewakers. Eén van hen leek zelfs trots op zijn mitrailleur te zijn en zei zichzelf te zien als een ‘goede beveiliger’ van Kibera.
“Zie je die plek daar ?”, zei hij.  “Wat iedere vrouw vermijdt zijn de plekken waar de begroeiing zo hoog is, dat niemand kan zien wat daar gebeurt”.
“Maar toch gaat het vaak mis, en de gevolgen zijn mede door de afwezigheid van een snelle medische en psychische hulpverlening dan natuurlijk groot en escaleren snel.”

Met een boog eromheen

Misdaad komt overal voor. Over de aard van de plaatselijke gevolgen als je hier een misdaad beging, kwamen we bij toeval ook iets te weten;
Martijn en ik hadden nog maar enkele minuten ervoor vernomen over het gevaar bij de plek met het hoge riet, toen mijn oog viel op een soort grote stalen tank op een vrij ongewone plek. “And what is this then ?”, vroeg ik terwijl we er terloops langsliepen.
‘Een diepe put’, was het antwoord. “Daar wordt je ingegooid als je dingen hebt gedaan die niet mogen”.

Afgedekt met een zware steen

Deze huiveringwekkende mededeling maakte me even stil. Is dit serieus ? Na een paar minuten besloot ik te doen alsof ik het een goeie grap vond. Als het dan inderdaad een grap zou zijn, dan zou ik dat misschien wel aan zijn gezicht kunnen zien.
” So there are quite some people down there, lying on top of one other ? ” ..maar, mijn bewaker vertrok geen spier en zei:” Well, nobody knows”. Toen liep hij verder.

Maar eerst moesten we onze opdracht afmaken. Portretten en interviews van de Moeders die het Pee-Poo-project uitvoerden. Ondertussen zagen we planten groeien uit de zakken waarin alles verzameld was. Cradle to cradle. Het verhaal van de put zou me echter niet loslaten.

Circle of life

Impression 'Life in Kibera'

Positive vibe

Kibera is een plek met een positieve uitstraling, ook al zijn de leefomstandigheden op z’n zachtst gezegd erg verschillend van onze Westerse ‘standaard’; Dat zegt iets over de bewoners en hun veerkracht.

beeld &verhaal: © Studio Huib van Wersch